2026 жылдың басынан бастап Қазақстанда әлеуметтік маңызы бар тауарлар тізімі едәуір кеңейтіліп, 19 атаудан 31-ге дейін артты. Бұл жаңалық Палата кәсіпкерлерінің отырысында талқыланып, дереу кәсіпкерлер арасында қызу пікірталас тудырды. Тауарлар тізімінің кеңеюімен қатар, оларды сауда залдарында орналастыруға қатысты жаңа талаптар енгізілді. Енді әлеуметтік маңызы бар отандық тауарлардың кемінде 30%-ы тұтынушылардың көзіне көрінетін деңгейде, жоғары сұранысқа ие тауарлармен қатар орналасуы тиіс. Дегенмен, кәсіпкерлер бұл жаңа ережелерге тек сұрақтар ғана емес, сын да білдірді.
Көптеген кәсіпкерлер, әсіресе бөлшек сауда саласында жұмыс істейтіндер, осындай өзгерістерге қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Мысалы, тауарларды жоғарғыдан төменге қарай орналастыру стандартты блочты орналастыру әдісі тиімді ретінде танылған. Осыған байланысты, жеткізушілер өз тауарларын төменгі сөрелерге орналастыруға келіспейді деп күтілуде, бұл өз кезегінде сатылымдарға теріс әсер етуі мүмкін.
Жаңа талаптар тауарларға қатысты дискриминацияға жол бермеуді көздейді. Өткен жылы әлеуметтік маңызы бар тауарлар сауда залдарының ең байқалмайтын жерлерінде орналастырылған жағдайлар тіркелген болатын, бұл тұтынушылардың оларға қол жеткізуін қиындатты. Енді отандық және импорттық өнімдер тең жағдайларда орналасып, сатып алушыларға тауарларға ыңғайлы қолжетімділікті қамтамасыз етуі тиіс.
Сонымен қатар, «отандық» тауарларды анықтау мәселесі де қалады. Мысалы, егер қазақстандық өндіруші шетелде зауыт ашып, оның өнімінің бір бөлігі шетелде жасалса, мұндай өнім отандық өнім деп саналуы мүмкін бе? Мұндай жағдайда өнімдер ағымдағы стандарттарға сәйкес тексеріледі, ал бұл үшін санитариялық-эпидемиологиялық қызмет жауапты болады.
Бизнестің тағы бір проблемасы — бағаны бақылау мәселесі. Шымкент тұрғындары жиі сөрелерде және кассаларда баға айырмашылықтары мен бағалар туралы ақпараттың болмауына шағымданады. Биылғы жылдың басынан бастап екі ірі компания тарапынан бұзушылықтар тіркеліп, нәтижесінде кәсіпкерлер жауапқа тартылды. Сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар тауарларға арналған сауда үстеме бағаларын асырған кәсіпкерлерге айыппұлдар енгізілген.
Отандық өндірушіні қолдауға және әлеуметтік маңызы бар тауарлардың қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталған жаңа шаралар Қазақстандағы бизнесті елеулі түрде әсер етуі мүмкін. Алайда, бұл шаралар барлық тараптардың мүдделерін ескере отырып енгізілуі маңызды — кәсіпкерлер мен тұтынушылардың. Әйтпесе, ережелер дұрыс түсіндірілмей және барлық аспектілер ескерілмей енгізілсе, жаңа ережелердің сауда мен экономикаға теріс әсер етуі мүмкін.
