Қазақстанның жастары елдің стратегиялық ресурсы болып табылады және олардың рөлі әлеуметтік-экономикалық дамуда және мемлекеттің болашағын қалыптастыруда аса маңызды. 2025 жылдың басындағы ресми деректерге сүйенсек, 14 пен 34 жас аралығындағы жастар саны 5,8 миллионнан астам адамды құрайды, бұл жалпы халық санының 28-30% аралығын алады. Ал 2026 жылдың басында Қазақстан халқының саны 20,5 миллионнан асуы күтілуде. Елдің оңтүстік өңірлерінде, мысалы, Маңғыстау облысы мен Шымкент қаласында халықтың орташа жасы 24 жастан төмен, бұл өңірлерді елдегі ең «жас» аймақтарға айналдырады.
Демографиялық әлеует және жастардың көші-қоны
Түркістан облысы жастар саны бойынша алдыңғы қатарда келеді, онда 14 пен 34 жас аралығындағы 671 мыңнан астам адам тұрады. Қалалық жастар саны да елеулі: шамамен 3,67 миллион адам қалада тұрады, ал ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 2,15 миллионды құрайды. Жастар арасында гендерлік теңдік сақталған, бірақ ер адамдардың үлесі аздап басым. Жастардың ішкі көші-қоны өсіп келеді: 2024 жылы 14 пен 34 жас аралығындағы 538 мыңнан астам адам жаңа мекен-жайға көшкен, олардың көпшілігі Алматы мен Астанаға білім, жұмыс және басқа да мүмкіндіктер іздеп барған.
Жастардың еңбек нарығында және экономикада рөлі
Қазақстан жастары экономикалық өмірге белсене қатысады. 2025 жылдың екінші тоқсанында 16-34 жас аралығындағы 3,64 миллион адам еңбекпен қамтылды, бұл Қазақстандағы жалпы жұмыс істейтін адамдардың шамамен 39%-ын құрайды. Жастар арасында ең көп тараған салалар — көтерме және бөлшек сауда (шамамен 18%), білім беру (12,8%), өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы. Сонымен қатар, жастар арасында кәсіпкерлік белсенділік артқан: 800 мыңнан астам жас адам өз бизнеспен айналысады.
Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі тұрақты түрде төмен — шамамен 3%, ал NEET (оқымайтын және жұмыс істемейтін) жастардың үлесі 6,2%-ға дейін төмендеген. Бұл жағдай жастардың білім алуға және еңбек нарығына кірісуге деген қызығушылығының артқанын көрсетеді.
Мемлекеттік қолдау және жастар саясаты
Қазақстанда жастарға мемлекеттік қолдау белсенді түрде жүзеге асырылып жатыр. 2023-2029 жылдарға арналған Мемлекеттік жастар саясатының Концепциясы жастардың жас шегін 35 жасқа дейін кеңейтті. Бұл саясат жастарға жоғары сапалы білім беру, жұмысқа орналасу, жас отбасыларға жеңілдікті тұрғын үй беру, сондай-ақ дарынды жастарды қолдау мәселелеріне баса назар аударуды көздейді. 2025/2026 оқу жылына 77 мыңнан астам грант бөлінген, оның 60%-ы техникалық және инженерлік мамандықтарға беріледі.
Сонымен қатар, «Комфортты мектеп» ұлттық жобасы аясында 2026 жылға дейін жүздеген заманауи мектептер салынады. Жастарға арналған гранттар, «Дарын» сыйлығының мөлшері 1 миллион теңгеге дейін артты, жастар орталықтары мен коворкингтер желісі кеңейтілуде.
Жастар арасында оптимизм және қиындықтар
Осы кезге дейін жүргізілген сауалнамалар бойынша, 83%-дан астам жастар өздерінің болашағына және мансабына сенеді, отбасын, дәстүрлер мен түп-тамырды жоғары бағалайды. Дегенмен, жастар арасында жаңа қауіптер де бар, оның ішінде синтетикалық есірткілердің таралуы маңызды мәселе болып отыр. Мефедрон, альфа-PVP және басқа да психоактивті заттар интернет арқылы, «закладкалар» мен әлеуметтік желілер арқылы тарауда, әсіресе 18-34 жас аралығындағы жастар арасында. Бұл заттар тез тәуелділік тудырып, психикалық және физикалық денсаулыққа ауыр зардаптар әкеледі, жас организмдер үшін өте қауіпті.
Есірткіге қарсы күрес
Қазақстанда есірткі қылмысына қарсы күрес жүйелі түрде жүргізілуде. 2025 жылы құқық қорғау органдары 49 тоннадан астам түрлі есірткі заттарын тәркіледі, оның ішінде 1,5 тоннадан астамы синтетикалық есірткілер болды. Бұл — 4,5 миллионнан астам бір реттік дозаның айналымға түспеуін қамтамасыз ету. Сонымен қатар, 128 есірткі лабораториясы жабылды, олардың 28-і синтетикалық есірткілер өндірісімен айналысқан. 2025 жылы есірткімен күрес бойынша жаңа кешенді жоспар қабылданып, 2026-2028 жылдарға арналған шаралар жүйелі түрде іске асырылатын болады.
Қазақстан жастары — бұл тек демографиялық потенциал ғана емес, сонымен қатар елдің тұрақты дамуының негізгі қозғаушы күші. Жастардың арасында білімге деген ұмтылыс, кәсіпкерлік белсенділік және инновацияларға ашықтық байқалады. Бірақ бұл әлеуетті толық жүзеге асыру үшін жастарды есірткі сияқты қауіптерден қорғау, әлеуметтік қолдауды арттыру және қоғамның барлық деңгейінде интеграцияланған тәсілдер қажет. Мемлекет жастарды қорғауға және оларға қолдау көрсетуге бағытталған шаралар қабылдап отыр, ал қоғамның міндеті — жастардың болашағын қауіпсіз, сау және табысты етіп қамтамасыз ету. Қазақстанның болашағы жастардың қолында, ал олардың дұрыс дамуына жағдай жасау — баршамыздың ортақ міндетіміз.
