Құмар емен қулықпенен айлаға,
Адал жүріп ақ сөйледім қайда да.
Адамдықтың кір шалмаған ақ туын,
Айырбастап көргенім жоқ пайдаға.
* * *
Ел-халқыңа жексұрын боп көрінбе,
Естілмесін қарғыс, таба төріңде.
Адамзатқа қастық қылма өмірде,
Тыныш жатқың келсе егерде көріңде
* * *
Көз алартпа бақытына басқаның,
Ашық болсын азаматтық аспаның.
Жауласуға, дауласуға уақыт жоқ,
Мынау өмір бар болғаны қас-қағым.
* * *
Шөлдегенде су бермейтін ұрттарға,
Айтқаныңа сенетұғын жұрт бар ма?
Ақ сөзіңді каперге алмай кейде жұрт,
Шұлғи қалар қушыкеш пен қырттарға.
* * *
Күн санап саусақ бүктік жабыла кеп,
Айлықтың түсетұғын шағы ма,– деп.
Ал шалдар күн батқанды жылайды екен,
Бір күнім өтім кетті-ау тағыда деп.
* * *
Әзірің көп, қазынаға түсісі аз,
Мәзірің көп, шикісі көп, пісісі аз.
Біздің мынау күйтшіл тәйтік қоғамның,
Адамы көп, кісісі аз.
* * *
Өмір – ағыс, ағады бұлақ күліп,
Толқынында келесің құлап, тұрып.
Ағасың тағдыр деген асау толқын
Кеткенше жағалауға лақтырып.
* * *
Бағаңыз бақыт емес алған бүгін,
Не сыйлар күнтізбеде қалған күнің.
Өтесің өкінішпен ақырында,
Мойындап бұл өмірдің жалғандығын.
* * *
Деуменен бар тірлікті оңдырамын,
Шырқайсың өміріңнің қоңыр әнін.
Ақыры үзіледі қайран өмір,
Үзілген ішегіндей домбыраның
* * *
Саясат кімді қашан оңдырады,
Кім қалай көкейіне қондырады.
Ол шіркін жақындасаң өртейді де,
Ал бірақ алыстасаң тоңдырады.
* * *
Демегін «Мен онымен тең өстім ғой»,
Шырағым әл бермеспен егестің ғой.
Аттыдан жаяу жүріп кек алатын,
Сен деген Жаяу Мұса емессің ғой.
* * *
Әркімнің деңгейлері әр қыратта,
Сонда да қам қылады қарғымаққа.
Жоғары білімі жоқ кейбіреудің,
Жоғары түсінігі бар бірақта.
* * *
Туған жер деп бөлінеді ой мыңға,
Қадіріңді түсіне алмай қойдым ба.
Бәрінен де сен қымбатсың мен үшін,
Анам менен әкем жатыр қойныңда.
* * *
Отан сенен қиелі ұғым өтер ме!
Олигарх ауызға алар бекерге.
Отан оның тек тілінің ұшында,
Бар байлығы шет елде.
* * *
Адам бір доп домалаған, айналған,
Мына бізді апармады қайда арман?
Туған елге ораласың бәрібір,
Перзентісің кіндігінен байланған.
* * *
Жарқырайық тірлікте шамша көкем,
Бірақ-бірақ болсаңда қанша бекем,
Еске түссе достарың ерте кеткен,
Жүрек шіркін сыздайды, шаншады екен.
* * *
Қанша адалдық бар сенің бұл ісіңде,
Әулие емес көп жанның бірісің де.
Өлгеннен соң досыңды мақтайсың кеп,
Өлтіруге құмар ең тірісінде.
* * *
Үрдіс пе ақылдылар бір нұсқаған,
Құмар-ақ бақуатты тұрмысқа адам.
Ініне өмір бойы жем тасыған,
Аумайды адам деген құмырсқадан.
* * *
Таусылып тірліктегі татар дәмі,
Азамат сұлап түсті қатардағы.
Зауал сәт бір күн жетпек өзіңе де,
Мәңгілік қаңтаратын ат арбаны.
* * *
Жалбарынып десек те күдер үзбең,
Тау тұрғызса болғандай күнәмізден.
Қандай шалы қазақтың шығар екен,
Тас молаға тығылған мына бізден.
* * *
Бос жырқылға көңіл бекер тасиды,
Ар-ұятым намысымды қасиды.
Сол азапқы шыдап жүрген жарылмай,
Қайран жүрек саған жаным ашиды.
* * *
Бұл өмірде білікті бар, надан бар
Оны түзер менің қандай шамам бар.
Сендерменен қызық өмір расында,
Аман болың айналайын адамдар.
* * *
Санаспай, мүмкіндікпен, шамаңменен,
Құбылып отыратын заманменен,
Шешуі таптырмайтын бұл өмірде,
Бір жұмбақ екен ғой бұл адам деген.
* * *
Болсын дейсің таусылмас төзім нұсқа,
Жалған өмір жәдігөй көзің қыспа.
Шыдар едім бәріне төзер едім,
Бірақ ұзақ төзуге өмір қысқа.
* * *
Құдай-ай ақын қайда анық текті,
Айтатын ақиқат сөз шолып көкті.
Ақынның патшасы жоқ бұл күндерде,
Патшаның ақындары толып кетті.
* * *
Ақша деген дауыл болып борасын,
Талайлардың тақырлады қорасын.
Жат жандарды жақындатып туыстай,
Туыстардың ажыратты арасын.
* * *
Жүрегім болса-дағы жарқын, нұрлы,
Жеткізбей асау арман алқындырды.
Қалжырап қалғып кетсем қара жолда,
Түсіме алтын кірмей, халқым кірді.
* * *
Пайдақор түгенделер табысты ойлап,
Тұлпар ат күдерленер шабысты ойлап.
Елім,-деп еңку-еңку жер шолғанда,
Ер жігіт жігерленер намысты ойлап.
* * *
Күндерім көштің, кеттің қол алмай шын,
Жылдарым жүйтки соққан борандайсың.
Армандай қызыл-жасыл қайран жастық,
Сен енді жалынсам да оралмайсың.
* * *
Жиып ап дос-жаранды маңайыма,
Тағдырдың төтеп бердім талайына.
Белгісі ақ борандай сол жылдардың,
Қоныпты ақ қырау боп самайыма.
* * *
Алтын құрсақ арулар таптырмайды,
Көп туғанды келіндер жақтырмайды.
Біздер азбыз, жаным-ау, азбыз ғой біз,
Маңдайына аздардың бақ тұрмайды.
* * *
Басынан тайғандай-ақ маржан бағы,
Суынып көңілдері жардан тағы,
Сапасы кеткен тауар сияқтанып,
Бұл күнде махаббат та арзандады
* * *
Басында тұрар болса дәурен егер,
Әр адам жақсыны іздеп әуреленер.
Жаманмен қара түнек бірге келіп,
Жақсымен жан жүрегің сәулеленер.
* * *
Құлшынып жар таңдаймыз,
жыр таңдаймыз,
Өмірдің қызығына бір қанбаймыз.
Ойласаң бәрі бекер, шындығында,
Ажалдың кезегінде тұрғандаймыз.
* * *
Махаббатпен ұрпақ сүйіп үлгерген,
Біз пендеміз бұл пәниге бір келген.
Мәңгіліктің қақпасына жеткізбей,
Атып жығар ажал дейтін сұр мерген.
* * *
Қасқырларды қойға шапқан ойрандап,
Қырып салдық, тұрмыз соған қайран қап.
Бірақ елді ала тайдай бүлдірен,
Адам қасқыр ауылда жүр тайраңдап.
* * *
Тап болдым залымдарға, надандарға,
Сонда да сеніп келем адамдарға.
Аласы ішінде екен адамдардың,
Ішіне кіріп шығар шамам бар ма?!
* * *
Ғашық жан сәмбі талдай бүрленеді
Ақиық ақындардай түрге енеді.
Бірақ та ғашығымен кездескенде,
Айтарға бір сөз таппай күрмеледі.
* * *
Көңілі кейбіреудің озбыр әлі,
Қаралай жыныңызды қоздырады.
Селкілдеп, сексенінде пайда көздеп,
Есігін әкімдердің тоздырады.
* * *
Айтпаймын жағдайыңды ойлама деп,
Жағымпаз шал-шауқандар қайда да көп.
Тұқымы құрып кеткен шоң шалдардың,
Әкімге ақыратын «әй бала», – деп.
* * *
Әуелі «Құлқуалла Алхам кірді,
Иманын біздің шалдар қалқан қылды.
Сақалы бар, мұрты жоқ қырттар келіп,
Қайран дінін халқымның талқан қылды.
(Жалғасы бар).
Рза ОҢҒАРБАЙ,
ақын, Маңғыстау облысы
