Әмір Айдаровтың өмір жолы – ерлік пен елдік өнегесі
XX ғасырдың алғашқы жартысы қазақ халқы үшін ең ауыр әрі қасіретті кезеңдердің бірі болды. Кеңестік биліктің орнауы, күштеп ұжымдастыру, 1931-1933 жылдардағы алапат ашаршылық, саяси қуғын-сүргін мен Екінші дүниежүзілік соғыс қазақ қоғамына орны толмас зардап әкелді. Осындай тарихи сын сағаттарда елдің ертеңі үшін жанын аямай, Отан қорғауға аттанған азаматтардың қатарында Әмір Айдаров та болды. Оның өмір жолы – бір адамның тағдыры ғана емес, тұтас бір дәуірдің шежіресі, ұлт тарихының айнасы.
Әмір Айдаров 1924 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданы, Шымқорған ауылында дүниеге келген. Әкесі Айдар мен анасы Орынкүл қарапайым еңбек адамдары болған. Отбасында Додаш атты әпкесі, Жаманқұл, Зұлыпқар, Арал есімді ағалары және кенже ұл – Әмір тәрбиеленіп өсті. Болашақ жауынгердің балалық шағы қазақ даласын жайлаған ауыр ашаршылықпен, жоқшылықпен және қоғамдық күйзелістермен тұспа-тұс келді.
1928 жылдан басталған күштеп ұжымдастыру саясаты қазақ халқының дәстүрлі тұрмыс-тіршілігін күйретті. 1931-1933 жылдары болған аштық салдарынан миллиондаған адам қырылып, халық демографиялық және рухани тұрғыдан зор шығынға ұшырады. Бұдан кейінгі саяси қуғын-сүргін жылдары да ел ішіндегі үрей мен сенімсіздікті күшейтті. Осындай ауыр тарихи жағдайда өскен жас Әмір ерте есейіп, еңбек пен өмірдің тауқыметін жастайынан сезінді.
Ол ауылдағы жетіжылдық мектепті аяқтап, еңбекке араласа бастаған тұста, 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталды. Алғаш болып ағалары майданға аттанды. Сол кезде небәрі 17 жастағы Әмір ел басына күн туған шақта қарап қалмай, Мақтаарал аудандық әскери комиссариатына өз еркімен барып, майданға сұранады. Бұл – жас жігіттің Отан алдындағы жауапкершілігі мен азаматтық рухының айқын көрінісі еді.
1941 жылы Әмір Айдаров Қазақстанда жасақталған әскери құрамалардың қатарына қабылданып, Ленинград майданына жіберілді. 1941 жылдың 10 шілдесінен 1944 жылдың 10 тамызына дейін ол неміс-фашист басқыншыларына қарсы Ленинградты қорғау шайқастарына қатысты. Тарихта «900 күндік қоршау» деген атпен қалған Ленинград қорғанысы – Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ауыр әрі стратегиялық маңызы зор шайқастарының бірі болды.
Ленинград майданында мыңдаған қазақстандық жауынгерлер ерлік көрсетті. Қаланы қорғау барысында ондаған жау дивизиялары талқандалып, кеңес әскері маңызды әскери-саяси жеңіске қол жеткізді. Балтық флоты құрамындағы «Киров» крейсерінде де көптеген қазақстандық сарбаздардың ерлікпен шайқасқаны тарихи деректерде айтылады. Сол қаһарман жауынгерлердің қатарында Әмір Айдаров та болды. Ол от пен оқтың ортасында жүріп, туған жер мен болашақ ұрпақтың бейбіт өмірі үшін күресті.
Майдандағы ерлігі мен табандылығы үшін Әмір Айдаров бірнеше мемлекеттік наградалармен марапатталды. Атап айтқанда:
- II дәрежелі Отан соғысы ордені,
- Ленинградты қорғағаны үшін медалі,
- Еңбек ардагері медалі (КСРО),
- 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі,
- 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі,
- 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі,
- КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі,
- КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі,
- Қазақстан Республикасының астанасына 10 жыл медалі.
1945 жылы соғыс аяқталғанымен, Әмір Айдаров бірден елге оралмай, әскери қызметін жалғастырды. Тек 1947 жылы туған ауылына аман-есен оралып, әке-шешесімен және туған-туыстарымен қауышады. Алайда соғыс оты олардың отбасын да айналып өтпеді: майданға аттанған ағалары туған жерге қайта оралмады. Бұл – сол кезеңдегі мыңдаған қазақ отбасыларының ортақ қасіреті еді.
Соғыстан кейінгі жылдары Әмір Айдаров бейбіт еңбекке араласып, отбасының тірегі бола білді. Ол шаңырақ көтеріп, 10 баланы тәрбиелеп өсірді. Бүгінде оның ұрпақтары өсіп-өніп, 6 ұл, 4 қызынан тараған 50 немере мен 27 шөбере ел игілігіне қызмет етіп келеді. Бұл – майдангер әкенің өмір жолының жалғасы, оның ерлігі мен еңбегінің мәңгілік жемісі.
Әмір Айдаровтың ғұмырнамасы – қайсарлықтың, отансүйгіштіктің және адамгершіліктің жарқын үлгісі. Ол сұрапыл соғыс жылдарында елін қорғап қана қоймай, бейбіт заманда да саналы ұрпақ тәрбиелеп, өмірдің шынайы қаһарманы бола білді. Мұндай тұлғалардың өмірі жас ұрпаққа патриоттық тәрбие берудің маңызды құралы болып табылады.
Ұлы Жеңістің 81 жылдығы қарсаңында майдангер әкенің өмір жолына тағзым ету – өткенге құрмет, болашаққа аманат. Ғасыр жасаған ардагердің өнегелі ғұмыры ел жадында мәңгі сақталады.
102 жасыңыз құтты болсын, ардақты әкешім!
Сіздің ерлігіңіз – ұрпаққа ұран, ғибратты ғұмырыңыз – мәңгілік мұра.
Әкеміздің ерлікке толы ғұмыры — үлкен мақтаныш әрі кейінгі ұрпаққа өшпес өнеге.
Ардагер әкеміздің рухы асқақ болып, ұрпақтарының ортасында есімі әрдайым құрметпен атала берсін!
Ұл-қыздарының атынан Амангүл Әмірқызы АЙДАРОВА
